Νικόλαος

Πότε γιορτάζει ο Νικόλαος;

Ο Νικόλαος γιορτάζει στις 6 Δεκεμβρίου, ημέρα μνήμης του Αγίου Νικολάου, επισκόπου Μύρων της Λυκίας. Είναι μία από τις δημοφιλέστερες γιορτές του χειμερινού εορτολογίου, με ιδιαίτερη αίγλη στα νησιά και τις παράκτιες κοινότητες της Ελλάδας.

Η 6η Δεκεμβρίου σηματοδοτεί και τυπικά την είσοδο στην εορταστική περίοδο των Χριστουγέννων. Σε λιμάνια και νησιωτικούς οικισμούς, οι ναοί του Αγίου Νικολάου πανηγυρίζουν με ιδιαίτερη λαμπρότητα, καθώς ο Άγιος θεωρείται ο κατεξοχήν προστάτης των ναυτικών και των ψαράδων. Πλοιοκτήτες και ναυτεργάτες τιμούν την ημέρα αυτή με αγιασμό σκαφών και δεήσεις για ασφαλή θαλάσσια ταξίδια. Στη Θεσσαλονίκη, τον Πειραιά και σε δεκάδες νησιά, η γιορτή αποκτά χαρακτήρα τοπικής πανήγυρης.

Τι σημαίνει το όνομα Νικόλαος;

Δύο αρχαίες ελληνικές λέξεις συναντιούνται σε αυτό το όνομα για να σχηματίσουν ένα νόημα εξαιρετικά ισχυρό. Το «νίκη», που δηλώνει τον θρίαμβο, και ο «λαός», ο κόσμος, το σύνολο των πολιτών. Ο Νικόλαος είναι κυριολεκτικά «ο νικητής του λαού» ή, πιο ελεύθερα, «αυτός που φέρνει τη νίκη στον λαό».

Το όνομα εμφανίστηκε ήδη στην αρχαιότητα, αλλά η πραγματική του εκτόξευση ήρθε με τη χριστιανική λατρεία του επισκόπου Μύρων τον 4ο αιώνα. Μέσα σε λίγες γενιές, ο Νικόλαος έγινε ένα από τα κυριότερα βαπτιστικά ονόματα σε ολόκληρο το Βυζάντιο. Η φήμη του Αγίου, που διαδόθηκε μέσω θαυμάτων και αφηγήσεων, μετέφερε το όνομα πέρα από τα ελληνικά σύνορα, στους Σλαβικούς λαούς, στην Ιταλία και τελικά σε ολόκληρη τη Δυτική Ευρώπη.

Η διεθνής του παρουσία είναι εντυπωσιακή: Nicholas στα αγγλικά, Nicolas στα γαλλικά, Nikolaus στα γερμανικά, Nicola στα ιταλικά. Η μορφή Santa Claus, το παγκόσμιο σύμβολο των Χριστουγέννων, δεν είναι παρά μια παραφθορά του ολλανδικού Sinterklaas, που προέρχεται από τον Sint Nikolaas — τον Άγιο Νικόλαο.

Από αρχαίο ελληνικό σύνθετο σε παγκόσμιο πολιτιστικό φαινόμενο, η πορεία αυτού του ονόματος αποτελεί μια μοναδική ιστορία γλωσσικής και θρησκευτικής διάδοσης.

Άγιος Νικόλαος — ποιος ήταν;

Μέσα στο ψυχρό κλίμα των τελευταίων ρωμαϊκών διωγμών, ένας νεαρός επίσκοπος στα παράλια της Λυκίας χάραξε ένα πρότυπο χριστιανικής γενναιοδωρίας που αντέχει μέχρι σήμερα. Ο Νικόλαος γεννήθηκε γύρω στα 270 μ.Χ. στα Πάταρα της Λυκίας, σημερινή νότια Τουρκία, σε εύπορη οικογένεια. Ορφάνεψε νέος, κληρονομώντας σημαντική περιουσία, την οποία αφιέρωσε σχεδόν εξ ολοκλήρου στους φτωχούς και τους πάσχοντες.

Χειροτονήθηκε επίσκοπος Μύρων σε νεαρή ηλικία, πράγμα ασυνήθιστο για την εποχή. Η παράδοση αναφέρει ότι κατά τον διωγμό του Διοκλητιανού φυλακίστηκε και βασανίστηκε, αλλά επέζησε και παρευρέθηκε στην Α΄ Οικουμενική Σύνοδο της Νίκαιας το 325 μ.Χ. Ως ποιμενάρχης ξεχώρισε για τη φροντίδα του προς τους φτωχούς, τα ορφανά και τους αδικημένους. Πολλές αφηγήσεις τον εμφανίζουν να παρεμβαίνει σε δικαστικές αποφάσεις για να σώσει αθώους από καταδίκη.

Η πιο γνωστή ιστορία γύρω από τη ζωή του αφορά τρεις νεαρές κοπέλες που ο πατέρας τους, λόγω ακραίας φτώχειας, ετοιμαζόταν να τις παραδώσει σε ζωή ατίμωσης. Η παράδοση αναφέρει ότι ο Νικόλαος πέταξε κρυφά τρία πουγκιά χρυσών νομισμάτων μέσα από το παράθυρο του σπιτιού τους, τρεις νύχτες στη σειρά, εξασφαλίζοντας την προίκα και τη σωτηρία τους. Αυτή η πράξη ανώνυμης φιλανθρωπίας θεωρείται η απαρχή της παράδοσης του «κρυφού δώρου» που εξελίχθηκε στον θεσμό του Santa Claus.

Ο Νικόλαος εκοιμήθη ειρηνικά στις 6 Δεκεμβρίου 343 μ.Χ. Τα λείψανά του μεταφέρθηκαν αργότερα στο Μπάρι της Ιταλίας, όπου φυλάσσονται μέχρι σήμερα στη βασιλική που φέρει το όνομά του. Στην Ελλάδα, εκατοντάδες ναοί τιμούν τη μνήμη του, ιδίως σε λιμάνια και ακτογραμμές. Ναυτικοί, ψαράδες, ταξιδιώτες και έμποροι τον θεωρούν σταθερό προστάτη τους. Η σιλουέτα του μικρού εκκλησιού του Αγίου Νικολάου δίπλα στη θάλασσα αποτελεί ίσως μία από τις πιο χαρακτηριστικές εικόνες του ελληνικού τοπίου.

Παραλλαγές του ονόματος Νικόλαος

Ο επίσημος τύπος Νικόλαος κυριαρχεί στα έγγραφα, ενώ στην καθημερινή ζωή χρησιμοποιούνται κατά κόρον οι μορφές Νίκος και Νικόλας. Το Νικολάκης διατηρεί χαϊδευτικό χαρακτήρα και απαντάται συχνά σε οικογενειακό περιβάλλον. Στο θηλυκό, η Νικολέτα και η Νικολίνα αποτελούν τις πιο αναγνωρίσιμες μορφές.

Η διεθνής εξάπλωση του ονόματος είναι τεράστια. Nicholas κυριαρχεί στον αγγλόφωνο κόσμο, Nicolas στη Γαλλία, Nikolaus στη Γερμανία. Οι σλαβικές μορφές Nikolai και Nikola χρησιμοποιούνται ευρέως στη Ρωσία και τα Βαλκάνια. Η φινλανδική εκδοχή Niklas και η ουγγρική Miklós δείχνουν πόσο βαθιά διείσδυσε αυτό το όνομα σε κάθε γωνιά της Ευρώπης.

Γνωστοί Νικόλαοι

Νικόλαος Γύζης — Κορυφαίος Έλληνας ζωγράφος του 19ου αιώνα, εκπρόσωπος της Σχολής του Μονάχου, γνωστός για πίνακες βαθιά ελληνικής θεματολογίας.

Νίκος Καζαντζάκης — Συγγραφέας παγκόσμιας εμβέλειας, δημιουργός του «Ζορμπά» και της «Τελευταίας Πειρασμού», υποψήφιος για Νόμπελ Λογοτεχνίας.

Νικολέτα Κυριακοπούλου — Ελληνίδα αθλήτρια του επί κοντώ, πολλαπλή πρωταθλήτρια Ευρώπης και εκπρόσωπος σε Ολυμπιακούς Αγώνες.

Nicholas Cage — Αμερικανός ηθοποιός βραβευμένος με Όσκαρ, γνωστός για τον εκρηκτικό του ερμηνευτικό ύφος σε δεκάδες ταινίες.

Nikolaus Copernicus — Πολωνός αστρονόμος που ανέτρεψε τη γεωκεντρική θεωρία, τοποθετώντας τον Ήλιο στο κέντρο του πλανητικού μας συστήματος.

Νικόλαος Πλαστήρας — Στρατιωτικός και πολιτικός, ηγετική μορφή της νεότερης ελληνικής ιστορίας, τρις πρωθυπουργός της Ελλάδας.