Φιλήμων

Πότε γιορτάζει ο Φιλήμων;

Ο Φιλήμων γιορτάζει στις 22 Νοεμβρίου, ημέρα μνήμης του Αποστόλου Φιλήμονος. Η εορτή πέφτει στα τέλη του φθινοπώρου, μια εποχή που η ζεστασιά μιας φιλικής γιορτής αντισταθμίζει το φθινοπωρινό κρύο.

Η 22η Νοεμβρίου τιμά μαζί με τον Φιλήμονα και τη σύζυγό του Απφία καθώς και τον Αρχιππο, δημιουργώντας μια οικογενειακή εορτή μέσα στο εορτολόγιο. Αν και το όνομα δεν ανήκει στα πιο κοινά της σύγχρονης Ελλάδας, η αποστολική του καταγωγή και η σύνδεσή του με μια από τις πιο ανθρώπινες επιστολές του Παύλου του χαρίζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον.

Τι σημαίνει το όνομα Φιλήμων;

Στη ρίζα αυτού του αρχαίου ελληνικού ονόματος βρίσκεται μια αρετή που υπερβαίνει τις εποχές. Ο Φιλήμων σημαίνει «ο φιλικός, ο στοργικός», από το ρήμα φιλώ (αγαπώ) και το επίθημα -ήμων που δηλώνει μόνιμη ιδιότητα. Δεν πρόκειται για κάποιον που φιλεί περιστασιακά, αλλά για κάποιον που η φιλικότητα αποτελεί θεμελιώδες χαρακτηριστικό του.

Στην αρχαία Ελλάδα, ο Φιλήμων ήταν ένα σεβαστό και διαδεδομένο όνομα. Ο πιο γνωστός αρχαίος φορέας ήταν ο κωμωδιογράφος Φιλήμων, αντίπαλος του Μενάνδρου στη Νέα Κωμωδία. Στην ελληνική μυθολογία, ο Φιλήμων και η Βαυκίδα αποτελούν το πρότυπο του αφοσιωμένου ζευγαριού — φιλοξένησαν τους θεούς χωρίς να το γνωρίζουν και ανταμείφθηκαν με αιώνια ένωση.

Με τον χριστιανισμό, το όνομα απέκτησε νέα σημασία μέσω του Αποστόλου Φιλήμονος, αποδέκτη μιας από τις πιο προσωπικές επιστολές του Παύλου. Διεθνώς, η μορφή Philemon χρησιμοποιείται σε ακαδημαϊκούς και θεολογικούς κύκλους, ενώ παραμένει σπάνιο βαπτιστικό όνομα εκτός Ελλάδας.

Απόστολος Φιλήμων — ποιος ήταν;

Σε μια πόλη της Μικράς Ασίας, ένα σπίτι λειτουργούσε ταυτόχρονα ως κατοικία και ως εκκλησία — και ο ιδιοκτήτης του θα γινόταν αποδέκτης μιας από τις πιο ανθρώπινες επιστολές της χριστιανικής γραμματείας. Ο Φιλήμων ήταν εύπορος χριστιανός από τις Κολοσσές της Φρυγίας, που είχε προσηλυτιστεί στον χριστιανισμό από τον ίδιο τον Απόστολο Παύλο. Το σπίτι του φιλοξενούσε μια από τις πρώτες «κατ' οίκον εκκλησίες».

Η ιστορία που κάνει τον Φιλήμονα μοναδικό είναι αυτή του δούλου Ονησίμου. Ο Ονήσιμος δραπέτευσε από τον Φιλήμονα και κατέφυγε κοντά στον Παύλο, ο οποίος βρισκόταν φυλακισμένος, πιθανότατα στη Ρώμη. Εκεί, ο Ονήσιμος βαπτίστηκε χριστιανός. Ο Παύλος τον αγάπησε σαν γιο του και τον έστειλε πίσω στον Φιλήμονα, συνοδευόμενο από μια επιστολή — την Προς Φιλήμονα.

Σε αυτήν την κοντή αλλά βαθιά επιστολή, ο Παύλος ζητά από τον Φιλήμονα να δεχτεί τον Ονήσιμο πίσω — όχι ως δούλο, αλλά «ως αδελφόν αγαπητόν». Χωρίς να καταδικάζει ρητά τον θεσμό της δουλείας, ο Παύλος υπονομεύει τα θεμέλιά του: πώς μπορεί κανείς να κρατά δούλο έναν αδελφό εν Χριστώ; Η παράδοση αναφέρει ότι ο Φιλήμων δέχτηκε τον Ονήσιμο και τον ελευθέρωσε.

Ο Φιλήμων, μαζί με τη σύζυγό του Απφία και τον Αρχιππο, μαρτύρησαν κατά τους διωγμούς. Η Εκκλησία τιμά τη μνήμη τους στις 22 Νοεμβρίου, υπενθυμίζοντας ότι η φιλοξενία, η συγχώρεση και η αδελφοσύνη αποτελούν πυρήνα της χριστιανικής ζωής.

Παραλλαγές του ονόματος Φιλήμων

Στα ελληνικά, ο Φιλήμων χρησιμοποιείται ως η μοναδική καθιερωμένη μορφή. Δεν υπάρχουν διαδεδομένα υποκοριστικά, αν και η μορφή Φιλημονάκης εμφανίζεται χαϊδευτικά. Θηλυκή μορφή δεν υφίσταται στη σύγχρονη ελληνική ονοματοδοσία.

Διεθνώς, η μορφή Philemon χρησιμοποιείται κυρίως σε θεολογικό και ακαδημαϊκό πλαίσιο. Στη Γερμανία και τη Σκανδιναβία, η μορφή Filemon απαντάται σπάνια. Η λογοτεχνική παρουσία του ονόματος ενισχύθηκε από το διήγημα του Melville, Bartleby, the Scrivener.

Γνωστοί Φιλήμονες

Φιλήμων (κωμωδιογράφος) — Σημαντικός Έλληνας ποιητής της Νέας Κωμωδίας, σύγχρονος και αντίπαλος του Μενάνδρου στην αθηναϊκή σκηνή.

Φιλήμων και Βαυκίδα — Το μυθολογικό ζευγάρι πρότυπο φιλοξενίας και αιώνιας αγάπης, γνωστό μέσα από τις Μεταμορφώσεις του Οβιδίου.

Philemon Holland — Βρετανός μεταφραστής του 16ου αιώνα, ο οποίος μετέφρασε στα αγγλικά έργα του Πλινίου, του Λίβιου και του Πλουτάρχου.

Φιλήμων (Απόστολος) — Ο χριστιανός της Κολοσσών, αποδέκτης μιας από τις πιο προσωπικές επιστολές του Αποστόλου Παύλου.

Philemon Wright — Αμερικανός αποικιστής που ίδρυσε τον οικισμό Wrightsville στον Καναδά, βάση της σημερινής πόλης Γκάτινο.

Philemon Yang — Πρωθυπουργός του Καμερούν από το 2009 ως το 2019, μακροβιότερος πρωθυπουργός στην ιστορία της χώρας.