Φιλάρετος

Πότε γιορτάζει ο Φιλάρετος;

Ο Φιλάρετος γιορτάζει την 1η Δεκεμβρίου, ημέρα μνήμης του Οσίου Φιλαρέτου του Ελεήμονος. Η εορτή σηματοδοτεί την είσοδο στον τελευταίο μήνα του χρόνου, μια περίοδο που η χριστιανική γενναιοδωρία αποκτά ιδιαίτερη σημασία.

Η 1η Δεκεμβρίου αποτελεί ημέρα εορτασμού για τους λίγους αλλά σεβαστούς φορείς αυτού του ονόματος. Ο Φιλάρετος ο Ελεήμων είναι μια μορφή ιδιαίτερα αγαπητή στη χριστιανική παράδοση, σύμβολο γενναιοδωρίας χωρίς όρια. Η γιορτή τιμάται σε μοναστήρια και κοινότητες που αναγνωρίζουν την αξία της φιλανθρωπίας ως πνευματικής πρακτικής.

Τι σημαίνει το όνομα Φιλάρετος;

Μια αρετή μεταμορφωμένη σε αγάπη κρύβεται στη ρίζα αυτού του αρχαίου ελληνικού ονόματος. Ο Φιλάρετος σημαίνει «ο φίλος της αρετής», από τα συνθετικά φίλος και αρετή. Δεν αφορά κάποιον που απλώς ασκεί αρετή αλλά κάποιον που την αγαπά, που τη θεωρεί φίλη και σύντροφο ζωής.

Στην αρχαία ελληνική σκέψη, η αρετή ήταν κεντρική έννοια. Για τον Αριστοτέλη, αποτελούσε τη μέση οδό μεταξύ δύο ακροτήτων και ο δρόμος προς την ευδαιμονία. Τα σύνθετα ονόματα με το πρόθεμα φιλ- εξέφραζαν βαθιά αγάπη: Φιλόσοφος (φίλος της σοφίας), Φιλόθεος (φίλος του Θεού), Φιλάρετος (φίλος της αρετής).

Στη χριστιανική σκέψη, η αρετή μεταμορφώθηκε. Δεν ήταν πλέον μόνο ηθική τελειότητα αλλά ζωντανή σχέση με τον Θεό — η αγάπη, η ελεημοσύνη, η ταπεινοφροσύνη. Ο Όσιος Φιλάρετος ενσάρκωσε ακριβώς αυτή τη μεταμόρφωση. Διεθνώς, η μορφή Philaretus χρησιμοποιείται σε εκκλησιαστικό πλαίσιο, ιδιαίτερα στη ρωσική ορθόδοξη παράδοση.

Όσιος Φιλάρετος ο Ελεήμων — ποιος ήταν;

Στην Παφλαγονία της Μικράς Ασίας, ένας πλούσιος γαιοκτήμονας αποφάσισε να δώσει τα πάντα — κυριολεκτικά τα πάντα. Ο Φιλάρετος γεννήθηκε τον 8ο αιώνα μ.Χ. στο χωριό Αμνία, κοντά στη Γάγγρα. Ήταν εύπορος άνθρωπος με μεγάλη περιουσία, κοπάδια, γη και υπηρέτες. Η ζωή του θα μπορούσε να κυλήσει ήρεμα στην αφθονία.

Αντ' αυτού, ο Φιλάρετος άρχισε να μοιράζει τα πάντα. Όχι μόνο ελεημοσύνη — μοίρασε βόδια, άλογα, χωράφια, χρήματα. Η σύζυγός του Θεοσεβώ και τα παιδιά του παρακολουθούσαν απελπισμένα καθώς η περιουσία εξαφανιζόταν. Η παράδοση αναφέρει ότι, όταν δεν είχε πια τίποτα δικό του, έδωσε ακόμα και τα ρούχα του σε κάποιον φτωχό.

Η οικογένεια βυθίστηκε στη φτώχεια. Ωστόσο, η θεία πρόνοια επενέβη κατά τρόπο μυθιστορηματικό. Η αυτοκράτειρα Ειρήνη η Αθηναία αναζητούσε νύφη για τον γιο της, τον αυτοκράτορα Κωνσταντίνο ΣΤ'. Απεσταλμένοι έφτασαν στην Παφλαγονία και επέλεξαν τη Μαρία, εγγονή του Φιλαρέτου, ως αυτοκράτειρα. Ο Φιλάρετος βρέθηκε ξαφνικά στο βυζαντινό παλάτι, αλλά ακόμα και εκεί συνέχισε να μοιράζει ό,τι είχε.

Πέθανε σε προχωρημένη ηλικία, αφήνοντας πίσω μια κληρονομιά γενναιοδωρίας που εμπνέει ακόμα. Η Εκκλησία τον τιμά ως Όσιο στην 1η Δεκεμβρίου, υπενθυμίζοντας ότι η αληθινή αρετή δεν φυλάσσεται αλλά μοιράζεται — ακόμα κι αν αυτό σημαίνει να μείνεις χωρίς τίποτα.

Παραλλαγές του ονόματος Φιλάρετος

Στα ελληνικά, η μορφή Φιλάρετος χρησιμοποιείται αυτούσια, χωρίς καθιερωμένα υποκοριστικά. Θηλυκή μορφή δεν υφίσταται στη σύγχρονη ελληνική ονοματοδοσία, αν και η μορφή Φιλαρέτη θα ήταν γραμματικά δυνατή.

Διεθνώς, η μορφή Philaretus χρησιμοποιείται σε εκκλησιαστικό πλαίσιο, ιδιαίτερα στη ρωσική ορθόδοξη παράδοση, όπου ο Φιλάρετος (Филарет) αποτελεί ένα σεβαστό μοναστικό όνομα. Αρκετοί Ρώσοι Πατριάρχες και Μητροπολίτες έφεραν αυτό το όνομα.

Γνωστοί Φιλάρετοι

Φιλάρετος ο Ελεήμων — Ο Όσιος της Παφλαγονίας, σύμβολο ακραίας γενναιοδωρίας, πρότυπο φιλανθρωπίας στην ορθόδοξη παράδοση.

Φιλάρετος (Πατριάρχης Μόσχας) — Πατριάρχης Μόσχας τον 17ο αιώνα, πατέρας του Τσάρου Μιχαήλ Ρομανόφ, ιδρυτή της δυναστείας Ρομανόφ.

Φιλάρετος Δροζντόφ — Μητροπολίτης Μόσχας τον 19ο αιώνα, κορυφαίος θεολόγος και μεταφραστής της Βίβλου στα ρωσικά.

Philaret Denisenko — Ηγέτης της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, κεντρική μορφή στην εκκλησιαστική ιστορία της Ουκρανίας.

Φιλάρετος Βαφείδης — Έλληνας θεολόγος και εκκλησιαστικός ιστορικός, καθηγητής στη Θεολογική Σχολή της Χάλκης.

Philaretos (βυζαντινός ιατρός) — Βυζαντινός ιατρός του 12ου αιώνα, συγγραφέας σημαντικού ιατρικού εγχειριδίου που μεταφράστηκε στα λατινικά.